Fencing හෙවත් නවීන කඩු සටන් ක්‍රීඩාව යනු වේගය, ශාරීරික හැකියාව, ප්‍රතික්‍රියා වේගය, උපක්‍රම සහ ක්ෂණික තීරණ ගැනීමේ හැකියාව එකට එක්වන ලොව පැරණිතම තරගකාරී ක්‍රීඩා අතරින් එකකි.
1896 පළමු නවීන ඔලිම්පික් උළෙලේ සිටම Fencing ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාවක් ලෙස පැවතී ඇති අතර, අද ජාත්‍යන්තර තරග පාලනය කරනු ලබන්නේ International Fencing Federation – FIE විසිනි. (FIE)
Fencing තරගයක් බැලූ බැල්මට ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනෙකු කඩු භාවිතයෙන් එකිනෙකාට පහර දීමට උත්සාහ කරන සටනක් ලෙස පෙනුණද, එහි ලකුණු ලබාගැනීම සහ ජයග්‍රාහකයා තීරණය කිරීම ඉතා නිශ්චිත නීති පද්ධතියක් යටතේ සිදුවේ.
Fencing ක්‍රීඩාවේ ප්‍රධාන අවි තුන
Fencing ක්‍රීඩාව ප්‍රධාන අවි වර්ග තුනකට බෙදේ.
- Foil (ෆොයිල්)
- Épée (එපේ)
- Sabre (සේබර්)
මේ තුනේම මූලික අරමුණ ප්‍රතිවාදියාට නීත්‍යානුකූල පහරක් එල්ල කර ලකුණක් ලබාගැනීම වුවත්, පහර එල්ල කළ හැකි ශරීර ප්‍රදේශය සහ ලකුණ හිමිවන්නේ කාටද යන්න තීරණය කරන ආකාරය වෙනස් වේ.
- FOIL – නිවැරදි ඉලක්කයට තුඩෙන් පහර
Foil යනු thrusting weapon එකකි. එනම් ලකුණක් ලබාගැනීමට කඩුවේ තුඩෙන් (point) නිවැරදිව පහර එල්ල කළ යුතුය.
Foil තරගයක ප්‍රධාන ඉලක්ක ප්‍රදේශය වන්නේ ක්‍රීඩකයාගේ කඳ ප්‍රදේශය (torso) යි. අත් සහ පාද වැනි ප්‍රදේශ වලට එල්ලවන පහරකින් ලකුණක් හිමි නොවේ. (Fédération Internationale d’Escrime)
Foil හි තවත් ඉතා වැදගත් නීතියක් වන්නේ Right of Way / Priority නීතියයි.
ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනාම ආසන්න වශයෙන් එකම අවස්ථාවේ පහරක් සාර්ථක කළහොත්, විනිසුරුවරයා විසින් ප්‍රහාරය නීත්‍යානුකූලව ආරම්භ කළේ කවුද, ප්‍රතිවාදියා එය නිවැරදිව වැළැක්වූවාද, නැවත ප්‍රහාරයක් සිදුකළේ කවුද යනාදිය සලකා ලකුණ හිමිවිය යුතු ක්‍රීඩකයා තීරණය කරයි.
ඒ නිසා Foil යනු වේගය පමණක් නොව, ඉතා ඉහළ තාක්ෂණික හා උපක්‍රමශීලී ක්‍රීඩාවකි.
⸻
- ÉPÉE – මුළු ශරීරයම ඉලක්කයක්
Épée යනු Fencing හි තවත් thrusting weapon එකකි. මෙහිදීද ලකුණ ලබාගත හැක්කේ කඩුවේ තුඩෙන් සිදුකරන නිවැරදි පහරකිනි.
නමුත් Foil වලට වඩා මෙහි ඇති විශාලම වෙනස වන්නේ ප්‍රතිවාදියාගේ මුළු ශරීරයම නීත්‍යානුකූල ඉලක්කයක් වීමයි.
හිස, කඳ, අත් සහ පාද ඇතුළු මුළු ශරීරයටම නිවැරදි පහරක් එල්ල කිරීමෙන් ලකුණක් ලබාගත හැක.
Épée තරගවල Foil සහ Sabre වල පවතින Right of Way / Priority නීතිය නැත. ඒ නිසා මුලින්ම නීත්‍යානුකූල පහර එල්ල කළ ක්‍රීඩකයාට සාමාන්‍යයෙන් ලකුණ හිමිවේ.
විශේෂත්වය වන්නේ ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනා ඉතා සුළු කාල පරතරයක් තුළ එකිනෙකාට පහර එල්ල කළහොත් Double Touch ලෙස දෙදෙනාටම ලකුණු ලැබිය හැකි වීමයි. (Fédération Internationale d’Escrime)
මේ නිසා Épée තරගයක දුර පාලනය, timing සහ ප්‍රතිවාදියාගේ චලනය කියවීම අතිශය වැදගත් වේ.
- SABRE – තුඩෙන් පමණක් නොව කඩුවේ දාරයෙන්ද පහර දිය හැක
Sabre තරග අනෙක් වර්ග දෙකට වඩා ඉතා වේගවත් බව බොහෝ විට දැකගත හැකිය.
Foil සහ Épée වලදී ප්‍රධාන වශයෙන් කඩුවේ තුඩෙන් පහර එල්ල කළ යුතු වුවත්, Sabre හිදී කඩුවේ තුඩෙන් මෙන්ම blade එකේ cutting edge එකෙන්ද නීත්‍යානුකූල පහරක් ලබාදිය හැක.
Sabre හි නීත්‍යානුකූල target area එක ප්‍රධාන වශයෙන් ක්‍රීඩකයාගේ ඉණෙන් ඉහළ ශරීර කොටස වේ.
Sabre තරගවලද Foil මෙන් Priority / Right of Way නීතිය ක්‍රියාත්මක වේ. එබැවින් දෙදෙනාම එකවර පහරක් ලබාදුන් බව electronic scoring system එකෙන් පෙන්වුවද, ලකුණ හිමිවන්නේ කාටද යන්න විනිසුරුවරයා ප්‍රහාරයේ අනුපිළිවෙළ සහ නීති අනුව තීරණය කරයි. (Fédération Internationale d’Escrime)
Fencing තරගයක ලකුණු ලබාගන්නේ කොහොමද?
අද ජාත්‍යන්තර Fencing තරගවල පහර හඳුනාගැනීමට electronic scoring apparatus භාවිතා කෙරේ.
ක්‍රීඩකයාගේ කඩුව සහ අවශ්‍ය උපකරණ scoring system එකට සම්බන්ධ කර ඇති අතර, නීත්‍යානුකූල පහරක් සිදුවූ විට scoring machine එක ඒ පිළිබඳ signal එකක් ලබාදෙයි.
එහෙත් machine එක signal එක ලබාදුන් පමණින් සෑම අවස්ථාවකම ලකුණක් ස්වයංක්‍රීයව ලබාදෙන්නේ නැත. විශේෂයෙන් Foil සහ Sabre තරගවල priority තීරණය කිරීම විනිසුරුවරයාගේ වගකීමකි.
තරග කාලය සහ ලකුණු
සාමාන්‍ය Pool Round තරගයකදී ක්‍රීඩකයෙකු ලකුණු 5ක් ලබාගත් විට තරගය අවසන් විය හැක. එසේ නොමැති නම් මිනිත්තු 3ක effective fencing time එක අවසානයේ වැඩි ලකුණු ලබා සිටින ක්‍රීඩකයා ජයගනී. (Fédération Internationale d’Escrime)
Direct Elimination වැනි ප්‍රධාන තරගවල Foil සහ Épée තරග සාමාන්‍යයෙන් මිනිත්තු 3 බැගින් periods තුනක් ලෙස පැවැත්වෙන අතර periods අතර මිනිත්තුවක විවේකයක් ඇත.
ක්‍රීඩකයෙකු ලකුණු 15ක් ලබාගත් විට කාලය අවසන් වීමට පෙරම තරගය ජයගත හැක.
Sabre තරගයකදී ක්‍රීඩකයෙකු ලකුණු 8ක් ලබාගත් පසු මිනිත්තුවක විවේකයක් ලබාදී, අනතුරුව ලකුණු 15 දක්වා තරගය ඉදිරියට යයි. (Fédération Internationale d’Escrime)
ලකුණු සම වුණොත්?
නියමිත කාලය අවසානයේ ලකුණු සම වුවහොත් තවත් මිනිත්තුවක තීරණාත්මක කාලයක් ලබාදිය හැක.
එම අමතර කාලයට පෙර එක් ක්‍රීඩකයෙකුට අහඹු ලෙස Priority ලබාදේ.
අමතර මිනිත්තුව තුළ පළමු නීත්‍යානුකූල ලකුණ ලබාගන්නා ක්‍රීඩකයා ජයගනී. කිසිදු ලකුණක් ලබා නොගෙන කාලය අවසන් වුවහොත් පෙර Priority ලබා තිබූ ක්‍රීඩකයා ජයග්‍රාහකයා වේ. (Fédération Internationale d’Escrime)
මෙම “priority” සහ Foil/Sabre හි “right of way” යනු එකම දෙයක් නොවන බවද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.
තරගය පැවැත්වෙන Piste එක
Fencing ක්‍රීඩකයන් තරග කරන්නේ Piste ලෙස හැඳින්වෙන දිගු සහ පටු තරග ප්‍රදේශයකය.
ක්‍රීඩකයෙකු තරග ප්‍රදේශයේ පසුපස සීමාව සම්පූර්ණයෙන්ම පසුකර ගියහොත් ඔහුට හෝ ඇයට එරෙහිව ලකුණක් ලබාදිය හැක.
පැති සීමාවෙන් පිටතට යාම සම්බන්ධයෙන්ද වෙනම නීති පවතින අතර, අවස්ථාව අනුව ක්‍රීඩකයාගේ position එක වෙනස් කිරීම හෝ දඬුවම් ලබාදීම සිදු කළ හැක. (Fédération Internationale d’Escrime)
කණ්ඩායම් තරග කොහොමද?
Fencing කණ්ඩායම් තරගවල scoring system එක තනි තරගයකට වඩා වෙනස් වේ.
Team match එකක් සාමාන්‍යයෙන් bouts 9කින් සමන්විත වන අතර උපරිම ලකුණු සංඛ්‍යාව 45කි.
පළමු bout එකේ ඉලක්කය මුළු ලකුණු 5, දෙවැනි එකේ 10, තුන්වැනි එකේ 15 ලෙස ඉදිරියට ගොස් අවසාන bout එකේ 45 දක්වා යයි.
නවවැනි bout එක අවසානයේ කණ්ඩායමක් ලකුණු 45 ලබාගෙන නොමැති නම් වැඩි ලකුණු ලබා සිටින කණ්ඩායම ජයගනී. (Fédération Internationale d’Escrime)
විනිසුරුවරයාගේ කාර්යභාරය
Fencing තරගයක Referee හෙවත් විනිසුරුවරයාට විශාල වගකීමක් ඇත.
Electronic scoring system එකෙන් පහරක් සටහන් වූ පමණින් තීරණය අවසන් නොවේ. විනිසුරුවරයා පහර නීත්‍යානුකූලද, තරග නීති කඩවීමක් සිදුවී තිබේද සහ Foil/Sabre තරගයකදී priority හිමිවන්නේ කාටද යන්න තීරණය කරයි.
Sabre සම්බන්ධයෙන් පහරේ validity සහ priority තීරණය කිරීම විනිසුරුවරයාගේ වගකීම බව FIE නීතිවල පැහැදිලිව සඳහන් වේ. (Fédération Internationale d’Escrime)
දඬුවම් සහ කාඩ්පත්
Fencing තරගවල නීති කඩකිරීම් සඳහා විනිසුරුවන්ට දඬුවම් ලබාදිය හැක.
සාමාන්‍යයෙන් Yellow Card අනතුරු ඇඟවීමක් ලෙස භාවිතා වන අතර, Red Card මගින් ප්‍රතිවාදියාට penalty hit එකක් ලබාදීමට හැක. බරපතළ හෝ විශේෂ නීති උල්ලංඝනයකදී Black Card ලබාදී තරගයෙන් හෝ තරගාවලියෙන් ඉවත් කිරීම වැනි දැඩි දඬුවම් පැනවිය හැක.
නීතිවිරෝධී ශාරීරික සම්බන්ධතා, අනතුරුදායක ක්‍රියා, ක්‍රීඩාශීලී නොවන හැසිරීම්, විනිසුරු තීරණවලට නීතිවිරෝධී ලෙස විරෝධය දැක්වීම සහ ඇතැම් තරග ප්‍රදේශ නීති කඩකිරීම් සඳහා මෙවැනි දඬුවම් ක්‍රියාත්මක විය හැක.
FOIL – ÉPÉE – SABRE වෙනස සරලව
FOIL
- කඩුවේ තුඩෙන් පහර දිය යුතුය.
- ප්‍රධාන ඉලක්කය torso ප්‍රදේශයයි.
- Right of Way / Priority නීතිය ක්‍රියාත්මක වේ.
ÉPÉE
- කඩුවේ තුඩෙන් පහර දිය යුතුය.
- මුළු ශරීරයම target area එකකි.
- Right of Way නීතිය නැත.
- Double Touch මගින් දෙදෙනාටම ලකුණු ලැබිය හැක.
SABRE
- කඩුවේ තුඩෙන් මෙන්ම blade එකෙන්ද පහර දිය හැක.
- ප්‍රධාන වශයෙන් ඉණෙන් ඉහළ ශරීර කොටස target area එක වේ.
- Right of Way / Priority නීතිය ක්‍රියාත්මක වේ.
වේගයට වඩා වැඩි දෙයක්
Fencing ක්‍රීඩාව තුළ තත්පරයක කොටසකදී ක්‍රීඩකයෙකුට ප්‍රතිවාදියාගේ චලනය කියවීමට, පහරක් වැළැක්වීමට, තම ප්‍රහාරය ආරම්භ කිරීමට හෝ පසුබැසීමට තීරණය කිරීමට සිදුවේ.
එම නිසා මෙය කඩුවක් අතැතිව වේගයෙන් පහර දීමේ ක්‍රීඩාවක් පමණක් නොවේ. Footwork, distance, timing, reaction speed, defence, attack සහ tactical thinking යන සියල්ල එක්වන සංකීර්ණ තරගකාරී ක්‍රීඩාවකි.
කඩුව අතේ තිබුණත්, Fencing තරගයක සැබෑ සටන සිදුවන්නේ ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනාගේ වේගය, උපක්‍රමය සහ ක්ෂණික තීරණ ගැනීමේ හැකියාව අතරය.
